Twee van de mooiste bergmeren van Zwitserland danken hun beschermde landschap mede aan iets onverwachts: chocolade. Tachtig jaar geleden dreigde het Silsermeer in het Zwitserse Engadin te worden gebruikt voor de opwekking van waterkracht. Natuurbeschermers bedachten een bijzondere oplossing: de verkoop van chocolademunten. De actie werd zo'n groot succes dat het berglandschap behouden kon blijven. Maar nu, tachtig jaar later, komt een belangrijk deel van de historische bescherming opnieuw ter discussie te staan.
Het Silsermeer (Silsersee) en het Silvaplanameer (Silvaplanersee) liggen in het Oberengadin, in het Zwitserse kanton Graubünden. Omringd door bergtoppen, uitgestrekte lariksbossen en kleine bergdorpen behoren ze tot de kenmerkende landschappen van de regio. Tegenwoordig kun je hier wandelen, fietsen, zeilen en genieten van het uitzicht over de bergmeren. Maar dat had er heel anders uit kunnen zien.
In de eerste helft van de twintigste eeuw ontstonden plannen om het water van het Silsermeer te gebruiken voor elektriciteitsproductie in het nabijgelegen Bergell. Het water zou worden omgeleid, met ingrijpende gevolgen voor het landschap. Voor de betrokken gemeenten waren de inkomsten aantrekkelijk, maar onder de bevolking en bij natuurbeschermers groeide het verzet.
In 1944 werd de vereniging Pro Lej da Segl opgericht om het merenlandschap te beschermen. Twee jaar later volgde een opmerkelijke inzamelingsactie. De Zwitserse natuurbeschermingsorganisaties Pro Natura en Schweizer Heimatschutz besloten speciale chocolademunten te verkopen, de zogenoemde 'Schoggitaler'.
Dat was destijds bijzonder. Tijdens en vlak na de Tweede Wereldoorlog was chocolade in Zwitserland gerantsoeneerd. De Zwitserse overheid stelde daarom speciaal chocolade beschikbaar voor de actie. De munten werden in goudkleurige folie verpakt en door schoolkinderen verkocht.
Het initiatief bleek een enorm succes. Alleen al tijdens het weekend van 9 en 10 februari 1946 werden in heel Zwitserland 823.420 chocolademunten verkocht.
Met de opbrengst konden de natuurbeschermers de gemeenten Sils en Stampa financieel compenseren voor het afzien van de geplande waterkrachtontwikkeling. Sils ontving 100.000 Zwitserse frank en Stampa 200.000 frank.
In ruil daarvoor zagen de gemeenten af van het omstreden project. Op 12 november 1946 werden de beschermingsafspraken vastgelegd. Daarmee werd een belangrijke stap gezet om het landschap rond het Silsermeer en Silvaplanameer te behouden.
De chocolademunt groeide vervolgens uit tot een Zwitserse traditie. Ook tegenwoordig worden de Schoggitaler verkocht om natuur- en erfgoedprojecten te ondersteunen. Sinds 1946 zijn er ongeveer 50 miljoen van verkocht.
Het bijzondere verhaal krijgt juist nu opnieuw aandacht. De oorspronkelijke beschermingscontracten werden afgesloten voor een periode van 99 jaar, maar bevatten een mogelijkheid om ze na 89 jaar met een opzegtermijn van tien jaar te beëindigen. Daardoor wordt de toekomst van de historische afspraken vanaf 2034 opnieuw relevant.
De vereniging Pro Lej da Segl, die zich nog altijd inzet voor het gebied, wil voorkomen dat het landschap zijn bescherming verliest. Volgens de organisatie is het belangrijk om tijdig nieuwe afspraken te maken.
Dat betekent overigens niet dat er nu opnieuw concrete plannen zijn om een waterkrachtcentrale te bouwen. Het gaat vooral om de vraag hoe de bijzondere natuur en het landschap rond de meren ook in de toekomst beschermd kunnen blijven.
Wie tegenwoordig langs het Silsermeer wandelt, ziet waarom natuurbeschermers zich destijds zo voor dit landschap inzetten. Het meer ligt op ongeveer 1800 meter hoogte, tussen Maloja en Sils. Langs de oevers liggen kleine gehuchten, wandelpaden en bossen die in de herfst goudgeel kleuren.
Een bijzondere manier om het Silsermeer te ontdekken, is met de historische rondvaartboot. De reguliere bootverbinding over het meer behoort tot de hoogstgelegen van Europa en verbindt onder meer Sils, Isola en Maloja.
Ook het naastgelegen Silvaplanameer is een bezoek waard. Door de regelmatig aanwezige Malojawind is het meer populair bij windsurfers en kitesurfers. Wandelaars kunnen een ronde van ongeveer 9 kilometer rond het meer maken.
Dat beide meren vandaag de dag nog altijd zo'n bijzonder berglandschap vormen, is mede te danken aan een idee dat tachtig jaar geleden ontstond: kleine chocolademunten verkopen om een groot stuk natuur te beschermen.
Thijs verkent de bergen in de zomer het liefst op de racefiets. De schoonheid van het landschap en de strijd aangaan met de berg zijn aspecten waarvoor hij graag afreist naar de Alpen. Naast het beklimmen van bekende Alpenreuzen als Alpe d’Huez, Col du Galibier en Mont Ventoux fietst hij ook graag in de heuvels van Zuid-Limburg.
